At the invitation of His Magnificence the Rector of the University of Łódź, Professor Grzegorz Ziółkowski wrote an essay entitled The Humanities Against Viruses on the role of the humanities during the pandemic.
The Humanities Against Viruses
I would like to express my sincere thanks to the University of Łódź for encouraging me to share a few words with you on the role of the humanities in the face of a pandemic. To begin with, I would like to emphasise that it is with admiration and gratitude that I observe the efforts of those who are currently carrying out their duties with such dedication, regardless of the danger they face, in difficult, often extreme conditions. I take my hat off to staff in the medical services, children’s homes and social care, and to all those without whose efforts our daily lives would be much, much more difficult.
I suspect that many humanities scholars are reflecting today on the fact that, as academics, we find ourselves in a rather privileged position. Many of us are able to carry out a large part of our work remotely and, to a significant extent, limit our time away from the safety of our homes. This raises the question of our contribution to society in this time of crisis. Can we be of any use?
In seeking to answer this and, in doing so, to reflect for a moment on the meaning of practising the humanities in the circumstances in which we find ourselves today, it is worth returning to the essence of what we do. This may sound like an exaggeration, but I see the essence of the humanities in the ability to recognise and combat viruses, and the humanities themselves strike me as a peculiar form of virology… What sort of viruses am I referring to in this rhetorical figure? I suspect (is this heresy?) that they are no less dangerous than those which directly threaten our biological existence. This is because the consequences of the viruses I have in mind can be far-reaching and encompass a wide variety of fields, including – in my view – facilitating the spread of biological viruses.
I shall mention here just a few of them, which I consider to be the most virulent. The humanities ought to work tirelessly, both during and beyond the pandemic, on developing ‘vaccines’ against the viruses of selfishness, ethnocentrism, xenophobia and intolerance, which – particularly under favourable political conditions – mutate all too easily into the viruses of racism, discrimination and blindness to the harm inflicted upon others. They also readily transform into viruses of historical amnesia – a failure to remember that the shape of the contemporary world, with its many global threats (of which the current pandemic is but one), is to a vast extent the legacy of colonialism and a consequence of commercialism, with their thirst for domination and greed. The world is out of balance; its harmony has been disrupted on many levels, manifesting itself both in the destabilisation, impoverishment and even complete destruction of many ecosystems, and in social injustices. I see solidarity, empathy and sensitivity to suffering as counterbalances to the forces of disintegration and to cultural, national or individual selfishness. These virtues require daily – literally: daily – and long-term nurturing so that they may fully reveal their power and help to cultivate and deepen a culture of interconnection, which is as desirable as it is inevitable. This applies at all levels, from the bond between two people to humanity’s relationship with animals, the earth, water, air and the entire natural environment. During this period of enforced isolation, when many of us remain confined within the four walls of our flats or houses, it is all too easy to focus on our individual hardships and forget the fundamental importance of connecting with others and offering them support. Fortunately, examples of selfless acts of kindness counterbalance these tendencies.
It is also worth remembering that where there is a threat, there is also a chance. Times of crisis disrupt our routines and sharpen our perception, allowing us to realise more keenly just how fragile human existence is and, consequently, how great the importance of the ethics of care and reliability – that is, the inclination to help and be caring – truly is. Times of crisis also remind us of the importance of mutual respect and cooperation in solving problems. This is why active listening, dialogue and emotional intelligence, as well as creative and critical thinking, are so valuable. Developing these skills is, of course, not a task reserved solely for humanities scholars – yet I believe that in this field, too, we can play a part in restoring balance and thereby demonstrate our value.
I wish you all good health and peace of mind. Take care of yourselves and your loved ones,
Grzegorz Ziółkowski.
Published on 27 May 2020 on the University of Łódź website.
Na zaproszenie JM Rektora Uniwersytetu Łódzkiego prof. Grzegorz Ziółkowski napisał tekst pt. Humanistyka przeciwko wirusom na temat roli humanistyki w czasie pandemii.
Humanistyka przeciwko wirusom
Bardzo dziękuję Uniwersytetowi Łódzkiemu za impuls do tego, aby podzielić się z Państwem kilkoma słowami na temat roli humanistyki w obliczu pandemii. Na wstępie chciałbym podkreślić, że z podziwem i wdzięcznością obserwuję działania tych, którzy z poświęceniem wykonują obecnie swoje zawody, nie bacząc na grożące im niebezpieczeństwo, w trudnych, często ekstremalnych warunkach. Chylę czoła przed pracownikami służb medycznych, domów dziecka i pomocy społecznej oraz przed tymi wszystkimi, bez wysiłku których nasze codzienne funkcjonowanie byłoby o wiele, wiele trudniejsze.
Podejrzewam, iż wielu humanistkom i humanistom towarzyszy dziś refleksja, że jako pracownicy naukowi znajdujemy się w dość uprzywilejowanej sytuacji. Wielu z nas może wykonywać dużą część swoich zadań zdalnie i w znacznym stopniu ograniczyć opuszczanie bezpiecznej przestrzeni domowej. Nasuwa to pytanie o nasz wkład w funkcjonowanie społeczne w dobie kryzysu. Czy możemy się na coś przydać?
Chcąc na nie odpowiedzieć i tym samym przez chwilę zastanowić się nad sensem uprawiania humanistyki w takich okolicznościach, w jakich się dziś znaleźliśmy, warto powrócić do esencji tego, czym się zajmujemy. Zabrzmi to być może jak uzurpacja, lecz istoty humanistyki upatruję w umiejętności rozpoznawania i zwalczania wirusów, a ona sama jawi mi się jako swoista odmiana wirusologii… O jakich wirusach w tej figurze retorycznej mowa? Podejrzewam (czy to herezja?), że są one wcale nie mniej groźne od tych, które wprost zagrażają naszej biologicznej egzystencji. Dzieje się tak, gdyż konsekwencje działania wirusów, o których myślę, mogą być dalekosiężne i obejmować najrozmaitsze dziedziny, w tym – sprzyjać krążeniu wirusów biologicznych.
Wymienię tutaj tylko kilka z nich, w moim odczuciu najbardziej zjadliwych. Humanistyka winna nieustannie pracować, tak w czasie pandemii, jak i poza nim, nad szczepionkami na wirusy egoizmu, etnocentryzmu, ksenofobii i nietolerancji, które – szczególnie w sprzyjających politycznie warunkach – nad wyraz łatwo mutują w wirusy rasizmu, dyskryminacji i zaślepienia na krzywdę wyrządzaną innym. Bez trudu przekształcają się też w wirusy historycznej amnezji – niepamięci o tym, że kształt współczesnego świata, z wieloma globalnymi zagrożeniami (a obecna pandemia jest tylko jednym z nich), stanowi w ogromnym stopniu dziedzictwo kolonializmu i konsekwencję komercjalizmu, z ich pragnieniem dominacji i chciwością. Świat jest w nierównowadze, jego harmonia została zaburzona na wielu poziomach, objawia się to zarówno rozregulowaniem, zubożeniem a nawet całkowitą destrukcją wielu ekosystemów, jak i społecznymi niesprawiedliwościami. Przeciwwagi dla sił dezintegracji i kulturowego, narodowego czy indywidualnego samolubstwa upatruję w solidarności, empatii i wrażliwości na krzywdę. Cnoty te wymagają codziennej – dosłownie: codziennej – i długofalowej pielęgnacji, aby mogły w pełni objawić swoją siłę i pomóc w kultywowaniu i pogłębianiu kultury wzajemnych powiązań, które są tak pożądane, jak nieuniknione. Dotyczy to wszystkich poziomów, od więzi dwójki osób, po związki człowieka ze zwierzętami, ziemią, wodą, powietrzem i całym środowiskiem naturalnym. W czasie przymusowej izolacji, gdy wielu z nas pozostaje uwięzionych w pudełkach swoich mieszkań czy domów, jakże łatwo skupić się na doznawanych indywidualnie dolegliwościach i zapomnieć o fundamentalnej sprawie łączności z innymi i udzielaniu im wsparcia. Na szczęście przykłady bezinteresownie niesionej pomocy stanowią przeciwwagę dla tych tendencji.
Warto też pamiętać, że tam, gdzie występuje zagrożenie, pojawia się również i szansa. Czas przesilenia wytrąca z rutyny, wyostrza postrzeganie, dzięki czemu silniej dotrzeć może do nas, jak kruche jest ludzkie istnienie i jak wielkie w związku z tym jest znaczenie etyki troski i spolegliwości, czyli skłonności do niesienia pomocy i bycia opiekuńczym. Czas kryzysu przypomina nam także o znaczeniu wzajemnego szacunku i współpracy przy rozwiązywaniu problemów. To dlatego tak cenne jest aktywne słuchanie, dialog i inteligencja emocjonalna, a także kreatywne i krytyczne myślenie. Rozwijanie tych zdolności to oczywiście zadanie nie tylko dla humanistek i humanistów – sądzę jednak, że również na tym polu możemy współtworzyć dzieło przywracania równowagi i tym samym potwierdzać swoją przydatność.
Życzę Państwu zdrowia i pogody ducha. Uważajcie na siebie i swoich bliskich,
Grzegorz Ziółkowski.
Opublikowano 27 maja 2020 na stronie Uniwersytetu Łódzkiego.
Zob. fragment w nagraniu wideo.
